Διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για το σύνδρομο Kleefstra (2026)

Το KLEFS1 προκαλείται από απώλεια της φυσιολογικής λειτουργίας του EHMT1. Περίπου οι μισές περιπτώσεις σχετίζονται με παθογόνες παραλλαγές μέσα στο ίδιο το γονίδιο, ενώ περίπου οι μισές με μεταβολές στον αριθμό αντιγράφων, κυρίως διαγραφές της περιοχής 9q34.3. Υπάρχουν επίσης σπανιότερες δομικές γενετικές μεταβολές.

Τι προτείνουν οι οδηγίες

1. Όταν ένας γιατρός παρατηρεί χαρακτηριστικά που δημιουργούν υποψία για σύνδρομο Kleefstra — ή όταν οι ίδιοι οι γονείς εκφράζουν βάσιμες ανησυχίες για την ανάπτυξη του παιδιού — πρέπει να γίνεται κατάλληλη αξιολόγηση και να εξετάζεται η ανάγκη γενετικού ελέγχου.

2. Σε άτομα με κλινική υποψία Kleefstra συνιστάται ως αρχική γενετική εξέταση η αλληλούχιση γονιδιώματος (GS) ή, όταν αυτή δεν είναι διαθέσιμη, η αλληλούχιση εξώματος (ES), κατά προτίμηση ως εξέταση trio, δηλαδή με παράλληλη ανάλυση του παιδιού και των δύο γονέων.

Ιδανικά η εξέταση πρέπει να μπορεί να ανιχνεύει όχι μόνο αλλαγές στην αλληλουχία αλλά και διαγραφές, διπλασιασμούς και άλλες δομικές μεταβολές.

Εάν η εξέταση δεν δώσει διάγνωση, συνιστάται chromosomal microarray (CMA). Όπου το GS/ES δεν είναι διαθέσιμο ως πρώτη εξέταση, μπορεί να προηγηθεί το CMA και να ακολουθήσει GS/ES εάν χρειαστεί.

3. Όποιος έχει παθογόνο παραλλαγή του EHMT1 ή ακόμη και παραλλαγή αβέβαιης κλινικής σημασίας (VUS) πρέπει να παραπέμπεται σε ομάδα κλινικής γενετικής για αξιολόγηση, επιβεβαίωση της διάγνωσης και γενετική συμβουλευτική.

4. Σε άτομα με διαγραφή 9q34.3 προτείνεται ειδικός έλεγχος του ίδιου του ατόμου και των γονέων για να διερευνηθεί εάν κάποιος γονέας φέρει ισορροπημένη χρωμοσωμική αναδιάταξη, κάτι που μπορεί να επηρεάζει τον κίνδυνο επανεμφάνισης σε επόμενη εγκυμοσύνη.

5. Εάν GS/ES και chromosomal microarray είναι αρνητικά αλλά η κλινική υποψία παραμένει ισχυρή, μπορεί να χρειαστεί ειδικότερος έλεγχος του EHMT1 για πολύ μικρές διαγραφές ή διπλασιασμούς που ενδέχεται να έχουν διαφύγει.

6. Σε άτομα με πολύ χαρακτηριστική εικόνα αλλά μη διαγνωστικό γενετικό αποτέλεσμα — συμπεριλαμβανομένων ορισμένων VUS — μπορούν να εξεταστούν πρόσθετες εξετάσεις, όπως το ειδικό πρότυπο μεθυλίωσης του DNA (episignature), ή η συμμετοχή σε ερευνητικές μελέτες.

Τι σημαίνει πρακτικά για την οικογένεια

Η γενετική διάγνωση δεν πρέπει να τελειώνει με την παραλαβή ενός εργαστηριακού αποτελέσματος.

Η οικογένεια πρέπει να έχει τη δυνατότητα να συζητήσει:

• τι ακριβώς βρέθηκε,
• πόσο βέβαιη είναι η διάγνωση,
• τι σημαίνει για το συγκεκριμένο άτομο,
• αν χρειάζεται έλεγχος των γονέων,
• ποιος είναι ο κίνδυνος επανεμφάνισης,
• και ποιες αναπαραγωγικές επιλογές υπάρχουν.

Η ψυχική υγεία αποτελεί πλέον κεντρικό μέρος της παρακολούθησης του Kleefstra.

Στην ανασκόπηση που χρησιμοποιήθηκε για τις οδηγίες, η συνολική διά βίου συχνότητα προβλημάτων ψυχικής υγείας και συμπεριφοράς υπολογίστηκε περίπου στο 74%. Τα προβλήματα συμπεριφοράς εμφανίζονται συχνά ήδη από την παιδική ηλικία, ενώ ψυχιατρικές διαταραχές γίνονται συχνότερες κατά την εφηβεία και την ενήλικη ζωή.

Τι προτείνουν οι οδηγίες

7. Η συμπεριφορά και η ψυχική υγεία πρέπει να αξιολογούνται κατά τη διάγνωση και τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο στη συνέχεια.

Η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη:

• τυχόν φάρμακα,
• συνοδά προβλήματα υγείας,
• αλλαγές στη συμπεριφορά,
• και την υποστήριξη ή θεραπεία που ήδη λαμβάνει το άτομο.

8. Όταν εντοπίζονται σημαντικές δυσκολίες συμπεριφοράς ή ψυχικής υγείας πρέπει να γίνεται παραπομπή στους κατάλληλους επαγγελματίες, π.χ. για αξιολόγηση αυτισμού, συμπεριφορική παρέμβαση ή φαρμακευτική θεραπεία όταν αυτή ενδείκνυται.

9. Όταν υπάρχουν συμπτώματα που επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινή ζωή, την αυτοφροντίδα, τις κοινωνικές σχέσεις, το σχολείο ή την εργασία, συνιστάται ενεργή παραπομπή σε ψυχίατρο ή ψυχολόγο.

10. Για συμπεριφορές που δημιουργούν δυσκολίες, η πρώτη προσέγγιση πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να βασίζεται στην κατανόηση της λειτουργίας και των πιθανών αιτιών της συμπεριφοράς.

11. Μια ξαφνική εμφάνιση νέας συμπεριφοράς ή ψυχιατρικών συμπτωμάτων ή μια σημαντική αλλαγή σε προϋπάρχοντα συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοείται. Χρειάζεται ενεργή διερεύνηση και, όπου απαιτείται, θεραπεία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει να αποκλείονται και σωματικά αίτια που μπορούν να επιδεινώσουν τη συμπεριφορά ή την ψυχική κατάσταση, όπως ενδοκρινολογικά προβλήματα, ελλείψεις βιταμινών, πόνος ή δυσκοιλιότητα.

Ένα από τα σημαντικότερα νέα στοιχεία των οδηγιών είναι ότι η απώλεια ήδη κατακτημένων δεξιοτήτων (regression) αναγνωρίζεται επίσημα ως σημαντικό ζήτημα στο Kleefstra.

Έχουν περιγραφεί επεισόδια σημαντικής μείωσης της λειτουργικότητας κυρίως στην εφηβεία και στην ενήλικη ζωή. Οι αναφερόμενες συχνότητες στις δημοσιευμένες μελέτες ποικίλλουν σημαντικά, περίπου από 11% έως 50%.

Μπορεί να επηρεαστούν:

• η ομιλία και η επικοινωνία,
• οι κινητικές δεξιότητες,
• οι γνωστικές ικανότητες,
• η κοινωνική και συναισθηματική λειτουργία,
• η αυτονομία και άλλες δεξιότητες καθημερινής ζωής.

Σε ορισμένες περιπτώσεις προηγούνται σοβαρά προβλήματα ύπνου ή σημαντικοί σωματικοί ή ψυχολογικοί στρεσογόνοι παράγοντες.

Τι προτείνουν οι οδηγίες

12. Κάθε άτομο με πιθανή ή επιβεβαιωμένη απώλεια δεξιοτήτων πρέπει να παραπέμπεται άμεσα σε έμπειρο κλινικό, όπως ψυχίατρο, νευρολόγο ή παιδίατρο, για πλήρη διερεύνηση της αιτίας και αντιμετώπιση.

13. Είναι σημαντικό να χρησιμοποιούνται τυποποιημένα εργαλεία αξιολόγησης της προσαρμοστικής λειτουργικότητας ώστε να καταγράφεται αντικειμενικά η αλλαγή και η πορεία της.

14. Η οδηγία αναφέρει ότι σε νέα ή συνεχιζόμενα επεισόδια regression μπορεί να εξετάζεται από ψυχίατρο η χρήση ολανζαπίνης, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν ψύχωση και σοβαρή αϋπνία. Η πιθανή κατατονία απαιτεί διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.

Η συγκεκριμένη σύσταση δεν αποτελεί οδηγία για έναρξη φαρμάκου από την οικογένεια και η θεραπεία πρέπει να αποφασίζεται και να παρακολουθείται από εξειδικευμένο γιατρό.

15. Σε περίπτωση regression συνιστάται επίσης επικοινωνία με εξειδικευμένο κέντρο για το σύνδρομο Kleefstra, τόσο για τη διαχείριση της κατάστασης όσο και για τη συλλογή περισσότερων δεδομένων.

Ιδιαίτερα σημαντικό για τις οικογένειες

Μια ξαφνική απώλεια λόγου, κινητικών δεξιοτήτων, αυτοεξυπηρέτησης ή ενδιαφέροντος για το περιβάλλον δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο σύνδρομο.

Πρέπει να διερευνώνται πιθανά νευρολογικά, ψυχιατρικά και σωματικά αίτια.

Η επιληψία έχει αναφερθεί περίπου στο 10%–44% των ατόμων με KLEFS1. Η ηλικία έναρξης και ο τύπος των κρίσεων διαφέρουν σημαντικά.

Χρειάζεται μαγνητική εγκεφάλου σε όλους;

Όχι.

Παρότι απεικονιστικές ανωμαλίες του εγκεφάλου έχουν περιγραφεί σε αρκετά άτομα, οι οδηγίες αναφέρουν ότι δεν υπάρχει ένδειξη για MRI εγκεφάλου ως εξέταση ρουτίνας σε κάθε άτομο με Kleefstra.

Οι συστάσεις

16. MRI εγκεφάλου πρέπει να εξετάζεται όταν υπάρχουν συγκεκριμένες κλινικές ενδείξεις, ιδιαίτερα:

• εστιακές επιληπτικές κρίσεις,
• εστιακά ευρήματα στο EEG,
• αναπτυξιακή παλινδρόμηση/απώλεια δεξιοτήτων,
• οξεία εμφάνιση ψύχωσης ή κατατονίας.

17. Επαναληπτική MRI μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχουν σημαντικά ευρήματα στην πρώτη εξέταση ή όταν εμφανιστούν νέες κλινικές αλλαγές.

Χρειάζεται EEG σε όλους;

Επίσης όχι.

18. Όταν υπάρχουν επεισόδια ύποπτα για επιληπτικές κρίσεις ή νέα διάγνωση επιληψίας, πρέπει να γίνεται παραπομπή σε νευρολόγο ή ειδικό στην επιληψία.

19. EEG συνιστάται όταν:

• υπάρχει υποψία κρίσεων ή επιληψίας,
• ή εμφανίζεται αναπτυξιακή παλινδρόμηση.

Ιδανικά η καταγραφή πρέπει να περιλαμβάνει βίντεο, εγρήγορση και ύπνο.

Νέο EEG μπορεί να χρειάζεται εάν αλλάξει ο τύπος των επεισοδίων ή αυξηθούν σημαντικά οι κρίσεις.

20. Η διακοπή αντιεπιληπτικής θεραπείας πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις συνήθεις νευρολογικές οδηγίες και εξατομικευμένα. Σε σοβαρή ή δύσκολα ελεγχόμενη επιληψία μπορεί να χρειάζεται μεγαλύτερη διάρκεια θεραπείας.

Οι διαταραχές ύπνου είναι ιδιαίτερα συχνές. Στα δεδομένα που συνδυάστηκαν για την οδηγία εμφανίζονται περίπου στο 55% των ατόμων με KLEFS1.

Συχνότερα αναφέρονται δυσκολία στην έναρξη του ύπνου και συχνές ή παρατεταμένες αφυπνίσεις. Υπνική άπνοια εμφανίζεται σε μικρότερο ποσοστό.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι ξαφνική και σοβαρή επιδείνωση του ύπνου μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να προηγείται ενός επεισοδίου regression.

Τι προτείνουν οι οδηγίες

21. Ο ύπνος πρέπει να συζητείται και να αξιολογείται τακτικά σε όλες τις ηλικίες. Μπορούν να χρησιμοποιούνται πρακτικά εργαλεία, όπως ημερολόγιο ύπνου.

22. Συνιστάται καλή υγιεινή ύπνου και προσαρμογή της καθημερινής και βραδινής ρουτίνας στις αισθητηριακές ανάγκες του ατόμου.

23. Όταν υπάρχει πρόβλημα ύπνου πρέπει να αναζητώνται πιθανοί:

• σωματικοί,
• ψυχιατρικοί,
• κοινωνικοί,
• περιβαλλοντικοί

παράγοντες.

Μπορεί, για παράδειγμα, να συνυπάρχουν δυσκοιλιότητα, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, υπνική άπνοια, άγχος ή άλλη ψυχική διαταραχή.

24. Όταν αναφέρεται επίμονα κακός ύπνος, πρέπει να εξετάζεται έγκαιρη παραπομπή σε ειδικό ύπνου.

25. Οι οικογένειες και οι επαγγελματίες πρέπει να γνωρίζουν ότι έχουν περιγραφεί παράδοξες αντιδράσεις σε φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τον ύπνο, συμπεριλαμβανομένων των βενζοδιαζεπινών και σε ορισμένες περιπτώσεις της μελατονίνης. Η χρήση τους χωρίς επαγγελματική καθοδήγηση αποθαρρύνεται.

26. Από την εφηβεία και μετά, μια οξεία και σοβαρή αλλαγή στο πρότυπο ύπνου πρέπει να αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη προσοχή και να αξιολογείται και ως πιθανό πρώιμο στοιχείο regression.

Μπορεί να πρόκειται για αγώγιμη, νευροαισθητήρια ή μικτή βαρηκοΐα. Συχνές ωτίτιδες και συσσώρευση κυψελίδας μπορεί επίσης να επιβαρύνουν την ακοή.

Τι προτείνουν οι οδηγίες

27. Ακοολογικός έλεγχος:

• κατά τη διάγνωση,
• κάθε χρόνο έως την ηλικία των 6 ετών,
• στη συνέχεια κάθε δύο χρόνια έως την πρώιμη εφηβεία.

Ο έλεγχος μπορεί να γίνεται συχνότερα εάν υπάρχουν συμπτώματα ή ανησυχία από την οικογένεια.

Πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη πιθανές διαταραχές κεντρικής ακουστικής επεξεργασίας.

28. Στους ενήλικες η ακοή πρέπει να παρακολουθείται σύμφωνα με τις συστάσεις για άτομα με νοητική αναπηρία.

29. Πρέπει να προλαμβάνεται η υπερβολική συσσώρευση κυψελίδας στο αυτί.

30. Η μέση ωτίτιδα και το υγρό στο μέσο αυτί πρέπει να αντιμετωπίζονται έγκαιρα, ιδιαίτερα στις κρίσιμες ηλικίες ανάπτυξης του λόγου.

31. Οι παρεμβάσεις για ακοή και όραση πρέπει να προσαρμόζονται:

• στην αναπτυξιακή ηλικία,
• στον βαθμό της αισθητηριακής δυσκολίας,
• στη συμπεριφορά,
• στις διαταραχές αισθητηριακής επεξεργασίας,
• και στην πιθανή δυσανεξία στην αφή ή σε εξετάσεις.

Στο Kleefstra παρατηρούνται συχνά διαθλαστικές ανωμαλίες, ιδιαίτερα υπερμετρωπία, καθώς και στραβισμός.

Η νέα οδηγία αναδεικνύει επίσης τη σημασία της εγκεφαλικής διαταραχής όρασης – Cerebral Visual Impairment (CVI), η οποία μπορεί να μην είναι εύκολο να αναγνωριστεί.

Οι συστάσεις

32. Οφθαλμολογική αξιολόγηση πρέπει να γίνεται κατά τη διάγνωση και κάθε φορά που το άτομο ή η οικογένεια εκφράζει ανησυχίες.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται για:

• στραβισμό,
• διαθλαστικές ανωμαλίες και ιδιαίτερα υπερμετρωπία,
• πιθανό CVI.

33. Η οπτική οξύτητα πρέπει να ελέγχεται τακτικά σύμφωνα με τα τοπικά πρωτόκολλα, με ιδιαίτερη προσοχή στον στραβισμό σε παιδιά κάτω των 6 ετών.

34. Όταν υπάρχουν προβλήματα όρασης πρέπει να αντιμετωπίζονται κατάλληλα και, εφόσον χρειάζεται, να συμμετέχουν ειδικοί αποκατάστασης χαμηλής όρασης, εργοθεραπευτές ή άλλοι επαγγελματίες που μπορούν να προτείνουν προσαρμογές και βοηθητικές τεχνολογίες.

Η επικοινωνία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τομείς υποστήριξης στο KLEFS1.

Οι δυνατότητες διαφέρουν πολύ μεταξύ των ατόμων. Σύμφωνα με τα δεδομένα που εξετάστηκαν για την οδηγία, περίπου 65% των ατόμων ηλικίας 3 ετών και άνω μπορούσαν να σχηματίζουν προτάσεις, ενώ σχεδόν όλοι οι λεκτικοί συμμετέχοντες στις σχετικές μελέτες παρουσίαζαν κάποια μορφή διαταραχής ομιλίας.

Τι προτείνουν οι οδηγίες

35. Αξιολόγηση λόγου και γλώσσας πρέπει να πραγματοποιείται:

• κατά τη διάγνωση,
• και τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο μέχρι την ηλικία των 12 ετών.

36. Στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή η αξιολόγηση επαναλαμβάνεται όταν υπάρχει ανάγκη, π.χ. νέα ανησυχία ή μετά από επεισόδιο regression.

37. Όταν η ομιλία δεν καλύπτει όλες τις καθημερινές επικοινωνιακές ανάγκες, πρέπει να γίνεται αξιολόγηση για Επαυξητική και Εναλλακτική Επικοινωνία – Augmentative and Alternative Communication (AAC).

38. Η θεραπευτική παρέμβαση πρέπει να προσαρμόζεται στο συγκεκριμένο προφίλ λόγου και γλώσσας και μπορεί να περιλαμβάνει:

• λογοθεραπεία,
• AAC,
• νοήματα,
• χειρονομίες,
• άλλες κατάλληλες μορφές επικοινωνίας.

39. Το σύστημα AAC πρέπει να προσαρμόζεται στις γνωστικές, οπτικές, ακουστικές και αισθητηριακές δυνατότητες κάθε ατόμου, καθώς και σε τυχόν συνοδές νευροαναπτυξιακές καταστάσεις.

Ένα σημαντικό μήνυμα

Οι οδηγίες είναι σαφείς ότι η AAC δεν εμποδίζει την ανάπτυξη της ομιλίας. Αντίθετα, μπορεί να προσφέρει σε ένα παιδί ή έναν ενήλικα έναν αποτελε

Το Kleefstra μπορεί να συνοδεύεται από συγγενείς καρδιοπάθειες αλλά και από διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, οι οποίες φαίνεται ότι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή από την εφηβεία και την ενήλικη ζωή.

Τι προτείνουν οι οδηγίες

40. Κατά τη διάγνωση πρέπει να πραγματοποιείται καρδιολογική αξιολόγηση, η οποία περιλαμβάνει:

• υπερηχοκαρδιογράφημα — ή καρδιακή MRI όπου ενδείκνυται και είναι διαθέσιμη — για έλεγχο ανατομικών προβλημάτων,
• και ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ) για διαταραχές του ρυθμού.

41. Όταν πρόκειται να ξεκινήσει ένα νέο φάρμακο με πιθανές καρδιακές επιδράσεις — για παράδειγμα ορισμένα ψυχιατρικά, νευρολογικά ή προκινητικά φάρμακα — προτείνεται συνεννόηση με καρδιολόγο.

42. Τυχόν συγγενείς καρδιοπάθειες ή αρρυθμίες αντιμετωπίζονται σύμφωνα με τα συνήθη καρδιολογικά πρωτόκολλα.

43. Οι οδηγίες συνιστούν χαμηλό όριο για πραγματοποίηση ΗΚΓ και, από την ηλικία των 18 ετών, ένα ΗΚΓ κάθε χρόνο σε όλα τα άτομα με KLEFS1.

44. Παθολογικό ΗΚΓ ή νέα/επιδεινούμενα καρδιοαναπνευστικά συμπτώματα απαιτούν άμεση καρδιολογική αξιολόγηση.

45. Σε νέα καρδιοαναπνευστικά συμπτώματα ή ακόμη και σε ανεξήγητη επιδείνωση της γνωστικής λειτουργίας, της διάθεσης ή της γενικότερης λειτουργικότητας μπορεί να χρειάζεται επανάληψη καρδιολογικής απεικόνισης, ΗΚΓ ή παρατεταμένη καταγραφή του καρδιακού ρυθμού.

Το KLEFS1 έχει συσχετιστεί με χαμηλό ανάστημα σε ένα μέρος των ατόμων, μικρότερη περίμετρο κεφαλής και ιδιαίτερα με αυξημένο κίνδυνο υπέρβαρου και παχυσαρκίας.

Η παρακολούθηση του βάρους και της μεταβολικής υγείας αποκτά ιδιαίτερη σημασία όσο αυξάνεται η ηλικία.

Οι συστάσεις

46. Στην παιδική και εφηβική ηλικία:

• τακτική μέτρηση ύψους και βάρους,
• αξιολόγηση με κατάλληλες καμπύλες ανάπτυξης,
• μέτρηση περιμέτρου κεφαλής τουλάχιστον μέχρι την ηλικία των 3 ετών.

Στην ενήλικη ζωή:

• βάρος,
• περίμετρος μέσης,
• BMI,

πρέπει να αξιολογούνται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο ή συχνότερα εφόσον υπάρχει κλινική ένδειξη.

47. Σε χαμηλό ανάστημα ή υπέρβαρο/παχυσαρκία πρέπει να διερευνώνται πιθανά αντιμετωπίσιμα αίτια σύμφωνα με τις συνήθεις ιατρικές οδηγίες, όπως διαταραχές του θυρεοειδούς ή άλλες ενδοκρινολογικές αιτίες.

48. Πρέπει να ενθαρρύνονται:

• τακτική σωματική δραστηριότητα,
• ισορροπημένη διατροφή,
• και, όπου χρειάζεται, συνεργασία με διαιτολόγο ή διατροφολόγο.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν υπάρχει ήδη παχυσαρκία ή όταν χρησιμοποιούνται ψυχοτρόπα φάρμακα που μπορούν να αυξήσουν το βάρος.

49. Η λειτουργία του θυρεοειδούς πρέπει να αξιολογείται τουλάχιστον κατά την έναρξη της εφηβείας και όταν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις.

Σε εφήβους και ενήλικες πρέπει επίσης να υπάρχει παρακολούθηση για προδιαβήτη ή διαβήτη σύμφωνα με τα συνήθη πρωτόκολλα.

50. Η υγεία και η οστική πυκνότητα πρέπει να εξετάζονται κατά την έναρξη της εφηβείας και όταν υπάρχουν πολλαπλά ή ανεξήγητα κατάγματα. Η οδηγία αναφέρει επίσης ότι μπορεί να εξετάζεται συμπλήρωμα βιταμίνης D, ιδιαίτερα όταν η έκθεση στον ήλιο είναι περιορισμένη.

Η δυσκοιλιότητα δεν αντιμετωπίζεται στις νέες οδηγίες ως ένα δευτερεύον ή ασήμαντο σύμπτωμα.

Εμφανίζεται περίπου στους μισούς ανθρώπους με KLEFS1 και μπορεί να υπάρχει σε οποιαδήποτε ηλικία. Σε ορισμένα άτομα μπορεί να είναι σοβαρή και να επηρεάζει τον ύπνο, τη συμπεριφορά, την ψυχική κατάσταση και την ποιότητα ζωής.

Οι συστάσεις

51. Η πιθανότητα δυσκοιλιότητας πρέπει να αξιολογείται σε όλες τις ηλικίες, με κατάλληλο ιστορικό και κλινική εξέταση και, όταν είναι απαραίτητο, πιο ειδική εξέταση.

52. Οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να ρωτούν ενεργά για εμφάνιση ή επιδείνωση δυσκοιλιότητας, ακόμη και όταν αυτή παρουσιάζεται με ασυνήθιστο τρόπο.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν υπάρχει ταυτόχρονα:

• επιδείνωση συμπεριφοράς,
• προβλήματα ύπνου,
• ή αλλαγή στην ψυχική κατάσταση.

53. Όταν υπάρχουν ανησυχητικά σημεία πρέπει να αναζητούνται άλλα πιθανά αίτια. Η οδηγία αναφέρει μεταξύ άλλων έλεγχο TSH και fT4 για λειτουργία του θυρεοειδούς.

54. Για πρόληψη και αντιμετώπιση συνιστώνται, όπου είναι κατάλληλα:

• επαρκή υγρά,
• φυτικές ίνες,
• σωματική δραστηριότητα,
• υγιείς συνήθειες τουαλέτας.

55. Η φαρμακευτική θεραπεία της δυσκοιλιότητας πρέπει να ακολουθεί τα συνήθη πρωτόκολλα, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη τυχόν κίνδυνο εισρόφησης.

56. Εάν η δυσκοιλιότητα παραμένει παρά τη συστηματική θεραπεία, συνιστάται παραπομπή σε γαστρεντερολόγο.

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτηριστικό των νέων οδηγιών είναι ότι η φροντίδα δεν περιορίζεται στις ιατρικές εξετάσεις.

Οι τελευταίες δέκα συστάσεις αφορούν άμεσα την οικογένεια, την πληροφόρηση, την ψυχολογική υποστήριξη, την πρόσβαση σε υπηρεσίες και τη συνέχεια της φροντίδας.

Οι συστάσεις

57. Μετά τη διάγνωση πρέπει να παρέχεται έγκαιρη, σαφής, ειλικρινής και κατανοητή ενημέρωση σχετικά με:

• την αιτία του συνδρόμου,
• τις κατάλληλες εξετάσεις και την παρακολούθηση,
• και τη φυσική πορεία της κατάστασης.

58. Η πληροφόρηση πρέπει να προσαρμόζεται στις ανάγκες, στις ανησυχίες, στις προτιμήσεις και στις δυνατότητες διαχείρισης κάθε οικογένειας.

Πρέπει να προσφέρονται επόμενα ραντεβού ώστε να υπάρχει δυνατότητα να συζητούνται νέες ερωτήσεις που προκύπτουν με την πάροδο του χρόνου.

59. Οι οικογένειες πρέπει να λαμβάνουν πληροφορίες για:

• οργανώσεις ασθενών,
• ομάδες αλληλοϋποστήριξης,
• υπηρεσίες συμβουλευτικής,
• και αξιόπιστες πηγές πληροφόρησης.

60. Η συναισθηματική ευεξία του ατόμου και της οικογένειας πρέπει να διερευνάται σε κάθε επαφή με τις υπηρεσίες υγείας.

Η οδηγία αναφέρει ρητά όχι μόνο τους γονείς αλλά και τα αδέλφια και τους παππούδες/γιαγιάδες.

61. Οι επαγγελματίες υγείας πρέπει, όταν χρειάζεται, να ζητούν συμβουλές από ειδικούς και εξειδικευμένα κέντρα Kleefstra.

62. Οι επαγγελματίες πρέπει να είναι ανοιχτοί στις πληροφορίες που φέρνουν στο ραντεβού το ίδιο το άτομο, η οικογένεια ή οι άνθρωποι που το υποστηρίζουν.

Αυτό αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική αναγνώριση της εμπειρικής γνώσης των οικογενειών σε ένα τόσο σπάνιο σύνδρομο.

63. Οι οικογένειες πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να ενημερώνονται για δυνατότητες συμμετοχής σε:

• μητρώα ασθενών,
• ερευνητικές βάσεις δεδομένων,
• και διαχρονικές μελέτες της πορείας του συνδρόμου (natural history studies).

64. Πρέπει να υποστηρίζονται ώστε να έχουν πρόσβαση σε διαθέσιμες υπηρεσίες, όπως:

• οικονομική υποστήριξη,
• εκπαιδευτικούς πόρους,
• υπηρεσίες αναπηρίας,
• υπηρεσίες προσωρινής ανακούφισης των φροντιστών (respite care).

65. Ο σχεδιασμός της μετάβασης από τις παιδιατρικές στις υπηρεσίες ενηλίκων πρέπει να αρχίζει προληπτικά ήδη από τα μέσα της εφηβείας.

66. Όπου είναι δυνατόν, τα άτομα με Kleefstra και οι οικογένειές τους πρέπει να συνδέονται με διεπιστημονική ομάδα ή εξειδικευμένη κλινική και/ή έναν συντονιστή φροντίδας.

Οι 66 συστάσεις μπορούν να συνοψιστούν σε ένα απλούστερο πρακτικό πλαίσιο.

Κατά τη διάγνωση

Να εξετάζεται ή να οργανώνεται, ανάλογα με την περίπτωση:

• κλινική γενετική και γενετική συμβουλευτική,
• αξιολόγηση συμπεριφοράς και ψυχικής υγείας,
• καρδιολογική εξέταση με υπερηχοκαρδιογράφημα και ΗΚΓ,
• ακοολογικός έλεγχος,
• οφθαλμολογικός έλεγχος,
• αξιολόγηση λόγου, γλώσσας και επικοινωνίας,
• αξιολόγηση ανάπτυξης και θρέψης,
• έλεγχος για δυσκοιλιότητα και άλλα τρέχοντα προβλήματα,
• αξιολόγηση ύπνου.

MRI εγκεφάλου και EEG δεν απαιτούνται αυτόματα λόγω της διάγνωσης· πραγματοποιούνται όταν υπάρχουν οι σχετικές κλινικές ενδείξεις.

Κατά την παιδική ηλικία

Ιδιαίτερη έμφαση χρειάζεται σε:

• ανάπτυξη και κινητικές δεξιότητες,
• λόγο και επικοινωνία,
• AAC όταν χρειάζεται,
• ακοή,
• όραση,
• ύπνο,
• συμπεριφορά,
• δυσκοιλιότητα,
• ύψος και βάρος.

Συγκεκριμένες συχνότητες που αναφέρουν οι οδηγίες

Λόγος/γλώσσα: τουλάχιστον ετήσια αξιολόγηση μέχρι τα 12 έτη.

Ακοή: ετησίως μέχρι τα 6 έτη και στη συνέχεια ανά δύο χρόνια μέχρι την πρώιμη εφηβεία.

Περίμετρος κεφαλής: τακτικά τουλάχιστον μέχρι τα 3 έτη.

Συμπεριφορά/ψυχική υγεία: τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο.

Κατά την εφηβεία

Η εφηβεία είναι περίοδος στην οποία χρειάζεται αυξημένη προσοχή σε:

• σημαντικές αλλαγές στον ύπνο,
• νέα ψυχιατρικά ή συμπεριφορικά συμπτώματα,
• απώλεια δεξιοτήτων,
• βάρος και μεταβολική υγεία,
• θυρεοειδή,
• οστική υγεία,
• και σχεδιασμό της μετάβασης στις υπηρεσίες ενηλίκων.

Μια ξαφνική σοβαρή αϋπνία μετά την έναρξη της εφηβείας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως «πρόβλημα ύπνου», καθώς σε ορισμένα άτομα έχει παρατηρηθεί πριν από επεισόδιο regression.

Στην ενήλικη ζωή

Η παρακολούθηση δεν σταματά όταν ολοκληρωθεί η παιδική ηλικία.

Οι οδηγίες δίνουν ιδιαίτερη έμφαση:

• στην ψυχική υγεία,
• στην πιθανή απώλεια δεξιοτήτων,
• στον ύπνο,
• στην επικοινωνία,
• στην καρδιακή υγεία,
• στο βάρος και στον μεταβολισμό,
• στη δυσκοιλιότητα,
• στην ακοή και την όραση,
• και στη διατήρηση της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής.

Από τα 18 έτη και μετά συνιστάται ετήσιο ΗΚΓ για έλεγχο διαταραχών του καρδιακού ρυθμού.

Στους ενήλικες συνιστάται επίσης τουλάχιστον ετήσια αξιολόγηση βάρους, BMI και περιμέτρου μέσης.

Πότε χρειάζεται πιο άμεση ιατρική αξιολόγηση;

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανιστεί νέα ή σημαντική αλλαγή όπως:

• απώλεια ήδη κατακτημένων δεξιοτήτων,
• ξαφνική σημαντική μείωση της ομιλίας ή της επικοινωνίας,
• σημαντική αλλαγή στην κινητικότητα ή στην αυτοεξυπηρέτηση,
• οξεία και σοβαρή αϋπνία,
• ξαφνική σημαντική αλλαγή συμπεριφοράς ή ψυχικής κατάστασης,
• πιθανές επιληπτικές κρίσεις ή σημαντική αλλαγή ήδη γνωστής επιληψίας,
• νέα καρδιοαναπνευστικά συμπτώματα,
• σοβαρή ή επίμονη δυσκοιλιότητα.

Οι οδηγίες υπογραμμίζουν επανειλημμένα ότι οι νέες αλλαγές δεν πρέπει να θεωρούνται αυτόματα μέρος του Kleefstra χωρίς διερεύνηση.