Νέα μελέτη βάζει τις οικογένειες στο επίκεντρο της έρευνας για το Σύνδρομο Kleefstra

Τι θα έπρεπε να αλλάξει μια μελλοντική θεραπεία για το Σύνδρομο Kleefstra ώστε να έχει πραγματική σημασία για ένα παιδί και την οικογένειά του; Να βελτιώσει μια βαθμολογία σε ένα αναπτυξιακό τεστ; Να αυξήσει τον αριθμό των λέξεων; Να βοηθήσει το παιδί να επικοινωνεί καλύτερα τις ανάγκες του; Να μπορεί να ντυθεί, να χρησιμοποιήσει την τουαλέτα ή να συμμετέχει περισσότερο στην καθημερινή ζωή;

Μια νέα μελέτη επιχειρεί να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα βάζοντας στο επίκεντρο όχι μόνο την κλινική περιγραφή του Συνδρόμου Kleefstra, αλλά την πραγματική εμπειρία των παιδιών και των οικογενειών τους.

Η εργασία με τίτλο Development of a Patient and Caregiver-Centered Pediatric Disease Concept Model for Kleefstra Syndrome δημοσιεύθηκε στο SAGE Open Pediatrics και βασίστηκε σε εκτενείς συνεντεύξεις με 16 φροντιστές παιδιών με KLEFS1 και δύο επαγγελματίες υγείας με εμπειρία στο σύνδρομο.

Το βασικό της μήνυμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την επόμενη φάση της έρευνας στο Kleefstra.

Η επιτυχία μιας μελλοντικής παρέμβασης δεν πρέπει να μετριέται μόνο με εργαστηριακούς ή κλινικούς δείκτες. Πρέπει να μετριέται και με βάση το αν αλλάζει πράγματα που έχουν πραγματική σημασία στην καθημερινή ζωή, όπως η επικοινωνία, η κινητικότητα, η αυτοεξυπηρέτηση, η ανεξαρτησία και η κοινωνική συμμετοχή.

Τι είναι ένα Disease Concept Model

Η συγκεκριμένη μελέτη δεν ήταν μια κλασική μελέτη φυσικής ιστορίας ούτε μια έρευνα που προσπάθησε να υπολογίσει πόσο συχνά εμφανίζεται κάθε σύμπτωμα.

Οι ερευνητές δημιούργησαν ένα Disease Concept Model, DCM, δηλαδή ένα οργανωμένο μοντέλο που αποτυπώνει όχι μόνο τα χαρακτηριστικά μιας πάθησης, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτά επηρεάζουν τη ζωή του ατόμου και της οικογένειάς του.

Σε ένα σπάνιο νευροαναπτυξιακό σύνδρομο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η ιατρική βιβλιογραφία μπορεί, για παράδειγμα, να καταγράφει ότι ένα παιδί παρουσιάζει καθυστέρηση λόγου. Για την οικογένεια όμως η πραγματική επίπτωση μπορεί να είναι πολύ ευρύτερη. Το παιδί μπορεί να μην μπορεί να πει ότι πονάει, να ζητήσει κάτι που χρειάζεται, να εκφράσει φόβο ή δυσφορία ή να επικοινωνήσει εύκολα με ανθρώπους που δεν το γνωρίζουν καλά.

Το Disease Concept Model προσπαθεί να αποτυπώσει ακριβώς αυτή τη διαφορά ανάμεσα στο κλινικό σύμπτωμα και στο τι σημαίνει το σύμπτωμα στην πραγματική ζωή.

Οι οικογένειες είχαν τον κεντρικό ρόλο

Στη μελέτη, οι ερευνητές πραγματοποίησαν ημιδομημένες συνεντεύξεις διάρκειας περίπου μίας ώρας με 16 φροντιστές παιδιών ηλικίας 2 έως 18 ετών με KLEFS1.

Οι οικογένειες στρατολογήθηκαν μέσω του IDefine, The Kleefstra Syndrome Foundation, ενώ συμμετείχαν επίσης δύο επαγγελματίες υγείας από την Kleefstra Clinic του Boston Children’s Hospital, ένας από τον χώρο της γενετικής και ένας από την παιδονευρολογία. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου 2023.

Οι απαντήσεις αναλύθηκαν συστηματικά και οργανώθηκαν σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες:

τα βασικά χαρακτηριστικά του Kleefstra, τις επιπτώσεις στο ίδιο το παιδί, τις επιπτώσεις στους φροντιστές και τις αλλαγές που παρατηρούνται ανάλογα με την ηλικία.

Συνολικά το τελικό μοντέλο περιέλαβε 27 διαφορετικούς τομείς και 159 επιμέρους έννοιες, οι οποίες αναφέρθηκαν περισσότερες από 3.000 φορές στις συνεντεύξεις.

Η κινητική καθυστέρηση ήταν σχεδόν καθολική εμπειρία

Το χαρακτηριστικό που αναφέρθηκε από τις περισσότερες οικογένειες ήταν η καθυστέρηση ή δυσκολία στις αδρές κινητικές δεξιότητες.

Αναφέρθηκε από 15 από τις 16 οικογένειες, δηλαδή από το 93,8%.

Ακολούθησε η μειωμένη εκφραστική επικοινωνία, την οποία ανέφεραν 14 από τις 16 οικογένειες, η διαταραχή αυτιστικού φάσματος, που αναφέρθηκε από 13 οικογένειες, η γενικευμένη αναπτυξιακή καθυστέρηση από 12 και οι δυσκολίες διατήρησης του ύπνου από 11.

Το ενδιαφέρον όμως δεν βρίσκεται μόνο στο πόσο συχνά αναφέρθηκε κάθε χαρακτηριστικό.

Οι ερευνητές ρώτησαν τις οικογένειες ποια προβλήματα επηρεάζουν περισσότερο την καθημερινή ζωή τους.

Και εκεί η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.

Η επικοινωνία αναδείχθηκε ως κορυφαία προτεραιότητα

Όταν οι γονείς κλήθηκαν να προσδιορίσουν τις μεγαλύτερες καθημερινές προκλήσεις, οι τρεις τομείς που αναφέρθηκαν συχνότερα ήταν:

η επικοινωνία, η κινητικότητα και η συναισθηματική και συμπεριφορική ρύθμιση.

Η επικοινωνία αναφέρθηκε από 9 από τους 16 φροντιστές ως ένα από τα ζητήματα με τη μεγαλύτερη επίδραση στην καθημερινότητα, ενώ η κινητικότητα και η συναισθηματική ή συμπεριφορική ρύθμιση αναφέρθηκαν από 7 οικογένειες η καθεμία.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι τόσο οι οικογένειες όσο και οι δύο επαγγελματίες υγείας επέλεξαν την επικοινωνία ως έναν από τους τομείς στους οποίους μια αποτελεσματική θεραπευτική παρέμβαση θα μπορούσε να έχει ιδιαίτερα μεγάλη θετική επίδραση στην ποιότητα ζωής.

Αυτό έχει άμεση σημασία για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να σχεδιαστούν μελλοντικές κλινικές δοκιμές.

Μια θεραπεία δεν χρειάζεται απαραίτητα να οδηγήσει σε τυπική ομιλία για να προσφέρει ουσιαστικό όφελος. Μια βελτίωση στην ικανότητα ενός παιδιού να εκφράζει ανάγκες, επιλογές, πόνο, συναισθήματα ή προθέσεις, είτε με ομιλία είτε με εναλλακτική και επαυξητική επικοινωνία, μπορεί να αποτελεί εξαιρετικά σημαντική αλλαγή για το ίδιο και την οικογένειά του.

Η επικοινωνία είναι πολύ περισσότερα από τον αριθμό των λέξεων

Οι συνεντεύξεις δείχνουν με ιδιαίτερα σαφή τρόπο πόσο σύνθετος είναι ο τομέας της επικοινωνίας στο Kleefstra.

Επτά οικογένειες περιέγραψαν περίοδο μετά την ηλικία των δύο ετών κατά την οποία το παιδί τους δεν χρησιμοποιούσε ομιλία, οκτώ ανέφεραν καθυστέρηση λόγου και έξι απραξία της ομιλίας.

Παράλληλα, 11 από τις 16 οικογένειες ανέφεραν ότι το παιδί τους χρησιμοποιούσε κάποια μορφή μη λεκτικής ή εναλλακτικής επικοινωνίας, όπως συσκευή AAC.

Οι οικογένειες περιέγραψαν επίσης κάτι που δεν αποτυπώνεται εύκολα σε ένα τυπικό τεστ.

Όταν ένα παιδί δεν μπορεί να εκφράσει με σαφήνεια τι αισθάνεται, ο γονέας πρέπει συχνά να παρακολουθεί συνεχώς αλλαγές στη συμπεριφορά, στις εκφράσεις ή στις αντιδράσεις του για να καταλάβει αν πονάει, αν φοβάται ή αν κάτι δεν πάει καλά.

Η επικοινωνία επομένως συνδέεται όχι μόνο με την κοινωνική αλληλεπίδραση, αλλά και με την υγεία, την ασφάλεια, την αυτονομία και τη δυνατότητα του παιδιού να έχει περισσότερο έλεγχο στη ζωή του.

Τι θα θεωρούσαν οι οικογένειες πραγματική βελτίωση

Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της μελέτης αφορά ακριβώς το ερώτημα που θα χρειαστεί να απαντηθεί στις μελλοντικές κλινικές δοκιμές.

Ποια αλλαγή είναι αρκετά σημαντική ώστε μια οικογένεια να πει ότι η θεραπεία έκανε πραγματικά διαφορά;

Οι απαντήσεις δεν περιορίστηκαν σε μεμονωμένα συμπτώματα.

Οι οικογένειες έδωσαν μεγάλη σημασία στην ικανότητα του παιδιού να γίνεται περισσότερο ανεξάρτητο στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής, όπως:

το ντύσιμο, η προσωπική υγιεινή, η τουαλέτα, η ασφάλεια στην καθημερινότητα και γενικότερα η αυτοεξυπηρέτηση.

Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι τα εργαλεία που θα χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση μελλοντικών παρεμβάσεων θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην ανεξαρτησία στις δραστηριότητες καθημερινής ζωής και στις δεξιότητες αυτοεξυπηρέτησης, αλλά και στις κοινωνικές συμπεριφορές και δεξιότητες.

Αυτό είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό μήνυμα.

Ένα φάρμακο μπορεί να αλλάζει έναν βιολογικό δείκτη ή μια βαθμολογία σε ένα τεστ. Για την οικογένεια όμως η ουσιαστική ερώτηση είναι αν το παιδί μπορεί να κάνει κάτι που προηγουμένως δεν μπορούσε, να συμμετέχει περισσότερο, να επικοινωνεί καλύτερα ή να χρειάζεται λιγότερη βοήθεια στην καθημερινή του ζωή.

Οι ανάγκες αλλάζουν καθώς μεγαλώνει το παιδί

Η μελέτη ανέδειξε επίσης ότι οι προτεραιότητες των οικογενειών δεν παραμένουν ίδιες σε όλες τις ηλικίες.

Στη βρεφική και την πρώιμη παιδική ηλικία οι αναφορές επικεντρώνονταν συχνότερα στη σωματική υγεία, στη γενικευμένη αναπτυξιακή καθυστέρηση και στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων.

Καθώς όμως τα παιδιά μεγάλωναν, οι οικογένειες μιλούσαν περισσότερο για την επικοινωνία, την αυτοεξυπηρέτηση, την ανεξαρτησία και την κοινωνική συμμετοχή.

Στους εφήβους αποκτούσαν μεγαλύτερη σημασία πρακτικά ζητήματα όπως η προσωπική υγιεινή, η χρήση της τουαλέτας και το ντύσιμο, αλλά και η κοινωνικοποίηση, το άγχος, η ανάγκη για σταθερή ρουτίνα και οι δυσκολίες συμπεριφοράς σε κοινωνικά περιβάλλοντα.

Αυτό δείχνει γιατί ένα μοναδικό εργαλείο αξιολόγησης μπορεί να μην είναι κατάλληλο για όλες τις ηλικίες.

Το τι θεωρείται ουσιαστική αλλαγή για ένα παιδί τεσσάρων ετών μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό από αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία για έναν έφηβο με Kleefstra.

Η κοινωνική συμμετοχή είναι επίσης μέρος της κλινικής εικόνας

Η μελέτη ανέδειξε και επιπτώσεις που δύσκολα αποτυπώνονται στις παραδοσιακές περιγραφές του συνδρόμου.

Δέκα από τις 16 οικογένειες ανέφεραν δυσκολίες στην επικοινωνία του παιδιού με ανθρώπους εκτός της οικογένειας.

Οκτώ περιέγραψαν κοινωνική απομόνωση και οκτώ δυσκολίες συμπεριφοράς σε κοινωνικές καταστάσεις.

Παράλληλα όμως, 14 από τις 16 οικογένειες περιέγραψαν τα παιδιά τους ως κοινωνικά ενεργά ή πρόθυμα να εμπλακούν κοινωνικά, ένα στοιχείο που δείχνει ότι η δυσκολία στην κοινωνική συμμετοχή δεν σημαίνει απαραίτητα έλλειψη ενδιαφέροντος για τους άλλους.

Η επικοινωνία, η κινητικότητα, η αισθητηριακή υπερευαισθησία, η δυσκολία κατανόησης κοινωνικών σημάτων και η ανάγκη υποστήριξης στην καθημερινή ζωή μπορούν όλες μαζί να περιορίζουν τις ευκαιρίες ενός παιδιού να συμμετέχει στο σχολείο, στις δραστηριότητες και στην κοινότητα.

Για τον λόγο αυτό οι συγγραφείς θεωρούν ότι η κοινωνική συμμετοχή και οι κοινωνικές δεξιότητες πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη όταν αξιολογείται το αποτέλεσμα μιας παρέμβασης.

Η μελέτη καταγράφει και την πραγματικότητα των φροντιστών

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που κάνει αυτή τη μελέτη διαφορετική είναι ότι δεν εξετάζει μόνο την επίδραση του Kleefstra στο παιδί.

Καταγράφει συστηματικά και την επίδραση στην οικογένεια.

Δώδεκα από τους 16 φροντιστές, δηλαδή το 75%, ανέφεραν τον χρόνο και την οργάνωση που απαιτεί η φροντίδα. Το ίδιο ποσοστό ανέφερε την ανάγκη παροχής σωματικής βοήθειας και διαταραχές στον ύπνο του ίδιου του φροντιστή.

Άλλες εμπειρίες περιλάμβαναν κόπωση και εξάντληση, μείωση της δυνατότητας εργασίας, δυσκολίες στις κοινωνικές δραστηριότητες, επίδραση στις σχέσεις του ζευγαριού, ανησυχία για το μέλλον και την ανάγκη του γονέα να λειτουργεί συχνά ως συντονιστής της φροντίδας και ταυτόχρονα ως ο άνθρωπος που γνωρίζει περισσότερο από όλους το σύνδρομο του παιδιού του.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι ότι έξι οικογένειες ανέφεραν έλλειψη ενημέρωσης για το σύνδρομο ή ανεπαρκή γνώση από επαγγελματίες υγείας.

Οι συγγραφείς περιγράφουν έτσι μια εμπειρία που γνωρίζουν πολλές οικογένειες σπάνιων παθήσεων. Ο γονέας καλείται πολλές φορές να γίνει ταυτόχρονα φροντιστής, συντονιστής, ερευνητής και υπερασπιστής του παιδιού του.

Η ανησυχία για την παλινδρόμηση μετά την εφηβεία

Η μελέτη έδωσε ιδιαίτερη προσοχή και στην post-pubertal regression, την απώλεια δηλαδή δεξιοτήτων ή τη σημαντική νευροψυχιατρική επιδείνωση που έχει περιγραφεί σε ορισμένα άτομα με Kleefstra μετά την εφηβεία.

Οι ερευνητές επέλεξαν σκόπιμα να συμπεριλάβουν οικογένειες μεγαλύτερων παιδιών ώστε να μπορέσουν να διερευνήσουν αυτή την εμπειρία.

Εντυπωσιακό είναι ότι ακόμη και μεταξύ των οικογενειών των οποίων τα παιδιά δεν είχαν παρουσιάσει τυπική παλινδρόμηση, περισσότεροι από τους μισούς φροντιστές ανέφεραν την πιθανότητα μελλοντικής regression ως μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες τους.

Το εύρημα δείχνει ότι η επίδραση της παλινδρόμησης στην κοινότητα του Kleefstra δεν αφορά μόνο τα άτομα που την έχουν ήδη βιώσει.

Η γνώση ότι μπορεί να συμβεί επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο αρκετές οικογένειες σκέφτονται το μέλλον.

Από την περιγραφή του συνδρόμου στην προετοιμασία κλινικών δοκιμών

Η συγκεκριμένη μελέτη αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η έρευνα στο Σύνδρομο Kleefstra περνά σταδιακά σε μια διαφορετική φάση.

Για χρόνια η βασική ανάγκη ήταν να κατανοήσουμε τι είναι το σύνδρομο και ποια χαρακτηριστικά παρουσιάζει.

Σήμερα η έρευνα αρχίζει να θέτει και ένα επόμενο ερώτημα.

Αν στο μέλλον υπάρξει μια στοχευμένη θεραπεία, πώς θα γνωρίζουμε ότι λειτουργεί;

Για να σχεδιαστεί σωστά μια κλινική δοκιμή χρειάζονται αξιόπιστα endpoints, δηλαδή συγκεκριμένα αποτελέσματα που μπορούν να μετρηθούν πριν και μετά από μια παρέμβαση.

Αλλά στο Kleefstra, όπως και σε πολλές σπάνιες νευροαναπτυξιακές διαταραχές, δεν αρκεί τα endpoints να είναι απλώς εύκολα μετρήσιμα.

Πρέπει να μετρούν κάτι που έχει πραγματική σημασία για το ίδιο το άτομο και την οικογένειά του.

Ακριβώς σε αυτό συμβάλλει το Disease Concept Model.

Πώς συνδέεται με τη μελέτη φυσικής ιστορίας

Την ίδια περίοδο, το IDefine και το Boston Children’s Hospital προχώρησαν στην ανάπτυξη μιας νέας διαχρονικής μελέτης φυσικής ιστορίας για το Σύνδρομο Kleefstra, στο πλαίσιο της προετοιμασίας της κοινότητας για μελλοντικές κλινικές δοκιμές.

Οι δύο τύποι έρευνας απαντούν σε διαφορετικά αλλά συμπληρωματικά ερωτήματα.

Η μελέτη φυσικής ιστορίας μπορεί να μας δείξει πώς εξελίσσονται οι δεξιότητες, τα συμπτώματα και τα κλινικά χαρακτηριστικά με την ηλικία.

Το Disease Concept Model μάς βοηθά να καταλάβουμε ποια από αυτά έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για τις οικογένειες και επομένως ποια αξίζει να μετρούν οι μελλοντικές θεραπευτικές μελέτες.

Μαζί, αυτά τα δεδομένα μπορούν να βοηθήσουν στην επιλογή καλύτερων outcome measures και στην προετοιμασία κλινικών δοκιμών που δεν θα εξετάζουν απλώς αν μια θεραπεία προκαλεί κάποια μετρήσιμη αλλαγή, αλλά αν η αλλαγή αυτή είναι ουσιαστική.